1. Cargo Shortage là gì?
Cargo Shortage là tình trạng số lượng hoặc khối lượng hàng hóa thực tế được giao nhận thấp hơn số lượng hoặc khối lượng thể hiện trên chứng từ vận chuyển, chứng từ giao nhận hoặc tài liệu xác nhận tại cảng xếp hàng.
Trong vận tải biển, thiếu hụt hàng hóa có thể phát sinh trong quá trình xếp hàng, vận chuyển, lưu kho hoặc dỡ hàng. Tùy thuộc vào đặc tính hàng hóa và phương thức giao nhận, tổn thất có thể được thể hiện dưới dạng thiếu số kiện, thiếu số bao hoặc chênh lệch khối lượng thực tế.
Việc xác định chính xác mức độ thiếu hụt là cơ sở quan trọng để đánh giá tổn thất, đối chiếu trách nhiệm giữa các bên và xử lý các khiếu nại liên quan đến hàng hóa.

2. Các nguyên nhân phổ biến gây thiếu hụt hàng hóa:
a. Physical Loss – Hao hụt vật lý
Hàng hóa có thể bị thất thoát trong quá trình xếp dỡ, vận chuyển hoặc lưu kho do rơi vãi, rò rỉ, đổ tràn hoặc thất thoát qua các thiết bị vận chuyển.
Tình trạng này thường gặp đối với hàng rời như than, quặng, ngũ cốc và các loại hàng dạng bột.
b. Moisture Loss – Hao hụt do thay đổi độ ẩm
Một số loại hàng hóa có khả năng hấp thụ hoặc mất độ ẩm trong quá trình vận chuyển. Sự thay đổi hàm lượng nước có thể làm thay đổi khối lượng hàng hóa mà không nhất thiết đồng nghĩa với việc mất đi một lượng vật chất khô tương ứng.
c. Spillage During Loading / Discharging – Rơi vãi trong quá trình xếp dỡ
Hàng hóa có thể rơi vãi trong quá trình chuyển tải giữa tàu, cầu cảng, băng tải, gầu ngoạm và phương tiện vận chuyển.
Nếu không được thu hồi hoặc ghi nhận đầy đủ, lượng hàng rơi vãi có thể dẫn đến chênh lệch số lượng giao nhận.
d. Cargo Residues – Hàng tồn dư trong hầm tàu
Một phần hàng hóa có thể còn tồn đọng tại đáy hầm, góc hầm, khu vực hố gom nước hoặc các vị trí khó tiếp cận sau khi hoàn thành dỡ hàng.
Đối với hàng rời, lượng hàng tồn dư này cần được xem xét khi đánh giá mức độ hoàn tất việc dỡ hàng.
e. Measurement & Recording Errors – Sai sót đo lường và ghi nhận
Sai lệch cũng có thể xuất phát từ việc sử dụng phương pháp xác định khối lượng không đồng nhất, sai số thiết bị cân, nhầm lẫn đơn vị tính, sai sót trong kiểm đếm hoặc tổng hợp số liệu.
3. Các phương pháp xác định thiếu hụt hàng hóa:
Tùy theo loại hàng và phương thức giao nhận, giám định viên có thể áp dụng các phương pháp sau:
a. Cargo Tally – Kiểm đếm số lượng thực tế:
Áp dụng đối với hàng đóng bao, đóng kiện, pallet, thùng hoặc các đơn vị hàng hóa riêng biệt.
Giám định viên ghi nhận số lượng hàng thực tế tại cảng xếp và cảng dỡ, sau đó đối chiếu với vận đơn (Bill of Lading), phiếu giao nhận và các bảng kiểm đếm (Tally Sheets).
Công thức xác định:
Thiếu hụt số lượng = Số lượng theo chứng từ - Số lượng thực tế giao nhận.
b. Draft Survey – Xác định khối lượng bằng phương pháp giám định mớn nước:
Đối với hàng rời, Draft Survey được sử dụng để xác định khối lượng hàng hóa trên tàu thông qua sự thay đổi lượng chiếm nước của tàu trước và sau khi xếp hoặc dỡ hàng.
Kết quả tại cảng xếp và cảng dỡ có thể được đối chiếu để đánh giá chênh lệch khối lượng hàng hóa trong quá trình vận chuyển.
Khi so sánh, cần xem xét các yếu tố hiệu chỉnh và thay đổi trọng lượng không phải hàng hóa trên tàu như nhiên liệu, nước ngọt, ballast và các vật tư liên quan.
c. Weighbridge Measurement – Xác định khối lượng bằng cân điện tử:
Áp dụng khi hàng hóa được giao nhận thông qua xe tải hoặc phương tiện vận chuyển có thể cân xác định khối lượng.
Khối lượng hàng hóa được tính dựa trên chênh lệch giữa trọng lượng toàn bộ phương tiện có hàng (Gross Weight) và trọng lượng phương tiện không có hàng (Tare Weight).
Phương pháp này thường được sử dụng để kiểm tra, đối chiếu khối lượng hàng hóa giao nhận tại cảng hoặc kho.
4. Cách tính tỷ lệ thiếu hụt hàng hóa (Cargo Shortage Percentage):
Sau khi xác định được số lượng hoặc khối lượng thiếu hụt, tỷ lệ thiếu hụt có thể được tính theo công thức:
Shortage (%) = (Quantity Shortage / Original Quantity) × 100
Trong đó:
Ví dụ:
Một lô hàng có khối lượng theo vận đơn là 50.000 MT. Kết quả giám định tại cảng dỡ xác định khối lượng thực nhận là 49.850 MT.
Khối lượng thiếu hụt:
50.000 - 49.850 = 150 MT.
Tỷ lệ thiếu hụt:
(150 / 50.000) × 100 = 0,30%.
Kết quả này phản ánh mức chênh lệch so với khối lượng trên vận đơn, chưa tự động xác định nguyên nhân hoặc trách nhiệm pháp lý của các bên.
5. Những nội dung cần kiểm tra khi giám định thiếu hụt hàng hóa:
Để đánh giá chính xác tình trạng thiếu hụt, giám định viên cần thu thập và đối chiếu các tài liệu, thông tin sau:
-
Bill of Lading (B/L): Vận đơn ghi nhận số lượng hoặc khối lượng hàng hóa được xác nhận vận chuyển.
-
Cargo Manifest: Bản lược khai hàng hóa.
-
Loading / Discharging Reports: Báo cáo xếp và dỡ hàng.
-
Tally Sheets: Bảng ghi nhận số lượng kiểm đếm.
-
Draft Survey Reports: Báo cáo giám định mớn nước tại cảng xếp và cảng dỡ.
-
Weighbridge Tickets: Phiếu cân tại cảng hoặc kho.
-
Cargo Condition Records: Hồ sơ ghi nhận tình trạng hàng hóa và các dấu hiệu thất thoát.
Ngoài ra, cần kiểm tra tình trạng hầm hàng, hệ thống thoát nước, các vị trí có khả năng rơi vãi và hàng tồn dư sau khi hoàn thành dỡ hàng.
6. Vai trò của giám định viên trong đánh giá Cargo Shortage:
Giám định viên có vai trò thu thập bằng chứng, kiểm tra hiện trường, xác minh số liệu và đánh giá các yếu tố có thể liên quan đến tình trạng thiếu hụt hàng hóa.
Công tác giám định cần đảm bảo:
-
Ghi nhận độc lập số lượng hoặc khối lượng hàng hóa thực tế.
-
Sử dụng phương pháp xác định phù hợp với đặc tính hàng hóa.
-
Đối chiếu số liệu giữa các chứng từ và báo cáo hiện trường.
-
Ghi nhận những dấu hiệu thất thoát, rơi vãi, tồn dư hoặc hư hỏng.
-
Phân tích các yếu tố có thể ảnh hưởng đến chênh lệch khối lượng.
Kết quả giám định là cơ sở kỹ thuật hỗ trợ các bên xem xét nguyên nhân và mức độ tổn thất. Việc xác định trách nhiệm pháp lý cần căn cứ thêm vào hợp đồng, chứng từ và các quy định liên quan.
7. Kết luận:
Thiếu hụt hàng hóa trong vận tải biển là vấn đề có thể phát sinh ở nhiều công đoạn của chuỗi vận chuyển và giao nhận. Việc xác định chính xác mức chênh lệch đòi hỏi phải kết hợp phương pháp kiểm đếm, giám định mớn nước, cân xác định khối lượng và đối chiếu chứng từ phù hợp.
Với kinh nghiệm trong lĩnh vực giám định hàng hải và hàng hóa, ANA INSPECO thực hiện kiểm đếm, xác định khối lượng, ghi nhận hiện trạng và hỗ trợ đánh giá các vấn đề liên quan đến thiếu hụt hàng hóa trong quá trình vận chuyển và giao nhận bằng đường biển.